Fotografie kun je op vele manieren uitoefenen. En macrofotografie is er één van. Het is een prachtige manier om de kleine wereld om ons heen te fotograferen. Kleine insecten zoals vlinders of bijen haal je ineens levensgroot naar je beeldscherm. De kleinste details die je anders nooit zou zien worden nu wel zichtbaar.

De natuur biedt ontelbaar veel onderwerpen voor macrofotografie. Macrofotografie kun je alle seizoenen door doen. Zo heb je in de herfstfotografie mooie paddenstoelen, herfstvruchten en de geweldige kleuren die je vast kunt leggen. Zomers zie je de vlinders en insecten of mooie bloemen en planten. In dit artikel heb ik macrofotografie tips voor hoe je mooie macro foto’s kunt maken.

Macrofotografie tips

Macrofotografie is het op zeer korte afstand fotograferen van onderwerpen zoals insecten, dieren of planten. Dit met de bedoeling deze onderwerpen zo groot mogelijk in beeld te krijgen, opdat details zichtbaar worden die met ons bloot oog niet of moeilijk waar zijn te nemen. Er heerst nog wel eens verwarring over wanneer een foto dan een echte macrofoto is. De regel in die zin is dat de vergroting groter of gelijk is aan één. Als deze vergroting iets kleiner is dan één is het officieel een close-up foto.

Tips voor macrofotografie, waar begin je

Met een compactcamera of smartphone kun je macrofoto’s maken met een ingebouwde macrofunctie. Wanneer je deze functie activeert kun je meestal direct aan de slag. Voor een spiegelreflex of systeemcamera heb je een aparte macrolens benodigd. Er zijn diverse lenzen te vinden van bijvoorbeeld 60 to 180 millimeter. Hoe kleiner dit getal, hoe dichter je op het onderwerp komt te zitten.

Welke lens voor macrofotografie?

Macrolenzen vind je in verschillende vormen en maten. Het belangrijkste verschil is altijd het brandpuntsafstand van de lens (hoeveel millimeters). Welk macrolens jij nodig hebt is een lastige en zeer persoonlijke keuze. Belangrijk om te weten is dat het brandpuntsafstand niets over de vergrotingsfactor zegt.

Mijn voorkeurs gaat naar de ragscherpe Sigma 105mm macrolens. Ik maak vrijwel al mijn macrofoto’s met deze lens. Door de afstand kun je bijvoorbeeld kolibrievlinders fotograferen zonder dat je ze ontzettend dicht moet benaderen voor de macrofoto.

De meeste macrolenzen laten onderwerpen zien op de camera alsof ze even groot zijn. Dus als iets 1 centimeter groot is, lijkt het ook 1 centimeter op de foto. Als je grotere onderwerpen zoals vlinders of libellen wilt fotograferen, moet je wat meer afstand houden omdat ze groter zijn dan de camera zelf. Maar dat geeft ook weer de kans om mooie close-ups te maken van de details van het onderwerp.

Vorst aan knopje

Wat de brandpuntsafstand wel beïnvloedt is hoeveel je op de foto ziet. Met een grote brandpuntsafstand zie je minder van de achtergrond dan met een kleine brandpuntsafstand. Ook hebben lenzen met een grote brandpuntsafstand meer licht nodig. Als het donkerder wordt, moet je misschien de instellingen van je camera aanpassen. Overdag is dit meestal geen probleem.

Alternatieven en tips voor macrolenzen

Er zijn ook andere opties voor het maken van macrofoto’s met ‘gewone’ lenzen. Macrofoto’s kun je maken met bijvoorbeeld close-up filters, tussenringen of voorzetlenzen. Zo hoef je niet direct een speciaal macrolens aan te schaffen én kun je toch relatief goedkoop ontdekken of macrofotografie iets voor je is.

Ik heb een set tussenringen van het merk Caruba. De holle tussenring plaats ik tussen de camerabody en een 50 millimeter prime lens. Op deze manier wordt de vergrotingsfactor van de lens verder vergroot en de scherpstelafstand verkleind. Hierdoor komen onderwerpen dichterbij tot zelfs boven de ware grootte.

Distelvlinder macrofoto paarse plant
Macrofotografie - De grote groene sabelsprinkhaan
Macrofotografie - zweevlieg op paarse bloem
Keizersmantel op paarse planten en bloemen in Frankrijk

Bewegingsonscherpte voorkomen

De onderwerpen voor macrofoto’s bevinden zich meestal erg laag bij de grond, of op de grond. Dat betekent al gauw dat je zittend, knielend, liggend voor je onderwerp aan het fotograferen bent. Een onhandige positie resulteert vaak in ongemak en uiteindelijk in bewogen macrofoto’s. Dat is zonde en onnodig. Er zijn handige materialen om je camera stevig en stabiel te houden, zoals een macrostatief of rijstzak.

Welk macrostatief kies je?

Een macrofotografie tip is toch wel die van een goed macro statief biedt een stevige basis dat van belang is bij het maken van macrofoto’s waarbij ook de kleinste beweging de scherpte kan beïnvloeden. Maar een goed macrostatief biedt nog veel meer voordelen:

  • Een goed statief minimaliseert trillingen.
  • Een macrostatief kun je nauwkeurig positioneren voor de gewenste compositie en scherptediepte.
  • Een statief maakt langere belichtingstijden mogelijk zonder bewegingsonscherpte.
  • Een stabiele basis stelt je in staat om complexere composities te maken en te experimenteren met scherptediepte en belichting.
  • Met een statief kun je dezelfde compositie gedurende een langere periode behouden, wat handig kan zijn voor focusstacking of andere technieken.
Weidebeekjuffer

Extra stabiliteit met een rijstzak

Ook een rijstzak kan al veel verschil maken voor het stabiliseren van de camera. Dit zijn eenvoudige zakken die je kunt vullen met rijst, bonen of erwten. Door de vulling kun je de camera stevig op de zak in gewenste positie drukken.

Het nadeel van een rijstzak is dat het onhandige dingen zijn als je onderweg bent. Ze zijn niet erg handig voor in een fototas en zijn ook niet altijd handig aan de tas te hangen. Ik gebruik een rijstzak als ik vlakbij fotografeer, zoals in de tuin of wanneer ik niet ver weg wandel bij een bosrand.

Zonnedauw met bokeh
Macrofoto van zonnedauw
Kleine vuurvlinder

Macrofotografie tip: Macroflitsers

Omdat je een klein diafragma wilt gebruiken en een redelijke sluitertijd wilt hanteren heb je veel licht nodig. En bij macrofotografie heb je nu eenmaal niet vaak ‘veel licht’ voor handen. Een flitser zou uitkomst bieden. Maar de standaard cameraflitser of een reportage flitser is niet geschikt omdat je te dicht op het onderwerp zit. Met speciale macroflitsers of ringflitsers lukt dat wel.

Zelf maak ik af en toe gebruik van een LED daglicht macro ringlamp met vaste kleurtemperatuur. Ik gebruik het overigens alleen als het écht erg donker is. Zoals bij het fotograferen van paddenstoelen in de herfst, wanneer je in een donker bos op een nog donkerdere grond fotografeert.

Spin op zijn web

Macrofotografie tip: scherpte diepte

Scherptediepte verwijst naar het gebied in een foto dat scherp is. Bij macrofotografie is de scherptediepte vaak beperkt vanwege de korte afstand tot het onderwerp. Om de juiste scherptediepte te bereiken, is een klein diafragma (groot f-getal) nodig. Dit beperkt de hoeveelheid licht die de lens binnenkomt, maar vergroot de scherptediepte, waardoor meer van het onderwerp scherp wordt weergegeven.

Stel een klein diafragma in om de scherptediepte te vergroten en experimenteer met belichting om de juiste balans te vinden. Let op de compositie en zorg voor een stabiele ondergrond of gebruik een statief om trillingen te minimaliseren. Door te spelen met scherptediepte kun je de aandacht vestigen op specifieke details of een artistiek effect creëren.

Lenteklokjes
Weidebeekjuffer

Compositie en licht bij macrofotografie

Als macrofotograaf is het erg belangrijk om te begrijpen hoe compositie en licht je fotografie kunnen beïnvloeden. Deze twee onderdelen vormen de basis van een boeiend en aantrekkelijke macrofoto.

Een goed gekozen compositie bepaalt het succes van je macrofoto. Een veelgebruikte techniek is de ‘regel van derden’, waarbij het beeld in negen gelijke vlakken wordt verdeeld. Plaats je onderwerp op een van de snijpunten voor een gebalanceerde compositie. Experimenteer met verschillende hoeken en perspectieven om originele en interessante composities te creëren. Let ook op kleine details zoals texturen, patronen en lijnen, die de visuele aantrekkingskracht van de foto kunnen versterken.

Macrofotografie tips voor licht

Het juiste licht speelt een grote rol in macrofotografie. Natuurlijk licht is verreweg het fijnste werken, vooral in de vroege ochtend of late namiddag wanneer het licht warmer en zachter is. Ga op zoek naar zacht, diffuus licht om harde schaduwen te voorkomen. Als natuurlijk licht beperkt is, overweeg dan het gebruik van een klein reflectiescherm om het licht te sturen en schaduwen op te helderen. Experimenteer met kunstmatige verlichting zoals een ringflitser, om het onderwerp optimaal te belichten.

Door aandacht te besteden aan compositie en licht kun je de kwaliteit van macrofoto’s aanzienlijk verbeteren. Blijf experimenteren en wees niet bang om creatief te zijn in het vastleggen van de prachtige details van je onderwerpen.

Abstracte fotografie: zonnestralen gevangen in dauwdruppels
Tropische vlinder [zwart met witte stippen]
Gele peulvrucht

ISO en macrofotografie

Het nauwkeurig instellen van de ISO-waarde is van groot belang. Een lagere ISO-waarde (zoals 100 of 200) geeft scherpere beelden met minder ruis. Dit is met name belangrijk bij het vastleggen van de kleinste details op macroniveau. Bij situaties met weinig licht, zoals in de vroege ochtend of bewolkte dagen, kan het nodig zijn om de ISO-waarde te verhogen.

Probeer verschillende instellingen om een goed idee te krijgen van hoe ISO-waarde de belichting van je macrofoto’s beïnvloedt,.

Vlinder dikkopje

Diafragma en macrofotografie

Bij een grote diafragmaopening (een lager f-getal zoals f/2.8 of f/4), wordt de scherptediepte smaller en komen specifieke delen van het onderwerp scherp in beeld. Dit kan een artistiek effect creëren door de achtergrond te vervagen, waardoor het onderwerp meer opvalt. Dit kan effectief zijn bij het isoleren van een bepaald detail in een complexe omgeving.

Het kiezen van het juiste diafragma vereist een afweging van de gewenste scherptediepte en het creatieve effect dat je wilt bereiken in je macrofoto’s.

Blauwtje
Vlieg eet vlieg
Knoppen in de bomen

Macrofotografie tips voor sluitertijden

Een snelle sluitertijd, zoals 1/1000 seconde of sneller, bevriest de actie en minimaliseert eventuele trillingen of bewegingen van zowel het onderwerp als de camera. Dit is belangrijk bij het fotograferen van vliegende vlinders, of insecten en bloemen in de wind. Een snelle sluitertijd zorgt ervoor dat het beeld scherp en gedetailleerd blijft. Bij hogere sluitertijden heb je mogelijk meer licht nodig wat kan worden gecompenseerd door het diafragma of de ISO-waarde aan te passen.

Bij langzamere sluitertijden zoals 1/30 seconde of lager, ontstaat er een geheel ander effect. Hiermee wordt bewegingsonscherpte geïntroduceerd, waardoor bijvoorbeeld stromend water of zacht bewegende bloemblaadjes een vloeiend en dromerig aspect krijgen. Dit kan een artistiek effect toevoegen aan je macrofoto’s en een gevoel van beweging en leven in het beeld brengen.

Het is echter belangrijk om te weten dat bij langzamere sluitertijden een stabiele ondergrond, zoals een statief, vaak noodzakelijk is om trillingen en beweging van de camera te voorkomen. Door bewust te spelen met sluitertijd kun je de gewenste sfeer en emotie in je macrofoto’s vastleggen, en zo een unieke visuele ervaring creëren voor je kijkers.

Paddenstoel met druipers
Macro fotografie - paddenstoel
Macro fotografie ideeën

De beste macrofotografie tips

Voor macrofotografie tips zijn eindeloos veel mogelijkheden. Door veel te experimenteren op de instellingen, composities en belichtingen, leer je het snelst de mooiste macrofoto’s te maken. Op internet zijn er ontzettend veel macrofotografie tips te vinden. Ik hoop dat je dan ook verder komt met de tips die ik je kon geven. Voor nog meer tips en inspiratie kun je ook mijn e-book met inspiratie en tips downloaden. Deze is gratis, dus pak het mee!